Metoda Dobrego Startu

prowadzona przez Fundacje Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „PRZYJACIEL”

Metoda "Bon Départ" znana w Polsce pod nazwą metody "dobrego startu" została opracowana we Francji. Przystosowano ją do prowadzenia zajęć, ćwiczeń i zabaw podczas przygotowania dziecka do nauki pisania. Oprócz tego znalazła szerokie zastosowanie w działaniach profilaktycznych w odniesieniu do dzieci o prawidłowym rozwoju psychosomatycznym, aktywizując ich rozwój, jak również w stosunku do dzieci z zaburzonym rozwojem usprawniając zaburzone funkcje.
Metoda "dobrego startu" szczególnie aktywizuje i usprawnia czynności analizatorów: wzrokowego, słuchowego i kinestetyczno - ruchowego. Kształci prawidłową lateralizację, orientację w przestrzeni i w schemacie ciała. Koordynuje, więc czynności wzrokowo - słuchowo - ruchowe oraz usprawnia i harmonizuje wszystkie funkcje psychomotoryczne. Kształci ona zdolność rozumienia i operowania symbolami, ułatwia nawiązanie kontaktów społecznych szczególnie dzieciom z różnymi dysfunkcjami. Metoda ta ma wielostronne oddziaływanie i dlatego nosi nazwę metody psychomotorycznej.

W metodzie "dobrego startu" stosuje się trzy rodzaje ćwiczeń:

- ćwiczenia ruchowe,
- ćwiczenia ruchowo - słuchowe,
- ćwiczenia ruchowo - słuchowo - wzrokowe.

Przygotowaniem do właściwych ćwiczeń mogą być ćwiczenia o charakterze musztry, mające na celu orientację w schemacie ciała i w przestrzeni /zabawy orientacyjno - porządkowe/. Mogą zaczynać się i kończyć pląsami ruchowymi kształtującymi motorykę i percepcję słuchową dziecka oraz orientację w schemacie ciała /zabawy paluszkowe, tańce, masażyki/.
W dalszej omówione zostaną ćwiczenia stosowane w metodzie "dobrego startu".

I etap - ćwiczenia ruchowe
Mają charakter uspakajający i relaksacyjny. Wykonywane są w pozycji stojącej.
1. Duża motoryka - ruchy całego ciała.
Nauczyciel improwizuje zabawę przy piosence. W trakcie zabawy związanej z tematyką piosenki dzieci wykonują ruchy całego ciała.
2. Mała motoryka - ruchy kończyn.
Dzieci mogą wykonywać ćwiczenia całych kończyn, dłoni, stóp lub palców np.: strzepywanie z rąk wody, lot ptaków, naśladowanie gry różnych instrumentów itp. Bawią się również w zabawy paluszkowe: idzie rak nieborak, kosi kosi łapki, sroczka kaszkę warzyła, idzie kominiarz po drabinie, itp. Tego rodzaju ćwiczenia przygotowują dzieci do drugiego etapu ćwiczeń.

II etap - ćwiczenia ruchowo - słuchowe.
Są to ćwiczenia dłoni i palców wykonywane na woreczkach /wielkość 25 x 10 cm/ wypełnionych sypkim materiałem /piasek, sól, kasza, itp./. Dzieci siedzą obok nauczyciela i śpiewając piosenkę wykonują na wałeczkach ruchy: pięścią, dłonią, jednym, dwoma, kolejno wszystkimi palcami, jedną ręką, potem obiema. Układ rąk może być prosty - ręce równolegle obok siebie lub złożony - ręce skrzyżowane.
Ruchy rąk przyjmują różne formy: uderzania, głaskania, naciskania wałeczka. Dzieci mogą uderzać ręką w wałeczek naprzemiennie z uderzaniem stołu, klaskaniem w ręce, itp.
Te zabawy i ćwiczenia dostarczają dziecku różnorodnych doznań dotykowych oraz mają wszechstronne znaczenie dla kształtowania funkcji percepcyjno - motorycznych. Usprawniają małą motorykę, orientację w przestrzeni i w schemacie oraz percepcję słuchową.

III etap - ćwiczenia ruchowo - słuchowo - wzrokowe.
Stanowią one zasadniczą cześć metody "dobrego startu". Podstawą jej jest wzór graficzny i dobrana do wzoru, znana dzieciom piosenka. Ćwiczenia te polegają na odtwarzaniu ruchem wzoru graficznych w rytmie śpiewanej piosenki. Wzór wprowadza się według poniższych etapów (pokrywającymi się z etapami wprowadzania litery).
Etapy wprowadzania wzoru graficznego w metodzie "dobrego startu":

- demonstracja wzoru
- omówienie i wyszczególnienie elementów wzoru;
- wodzenie palcem po wzorze;
- odtwarzanie wzoru w powietrzu;
- odtwarzanie wzoru w powietrzu z pamięci;
- odtwarzanie wzoru przez wodzenie palcem po powierzchni stołu;
- odtwarzanie wzoru na tackach z piaskiem;
- odtwarzanie wzoru na dużym arkuszu papieru kredą i węglem;
- odtwarzanie wzoru pędzlem na kartce z bloku rysunkowego;
- odtwarzanie wzoru pisakiem w poszerzonej liniaturze;
- odtwarzanie wzoru ołówkiem lub długopisem w liniaturze zeszytowej.

Metoda "dobrego startu" jest również wykorzystywana w procesie poznawania liter, zapamiętywania ich i utrwalania i umiejętności pisania. "Alfabet piosenek" stanowi zestaw zawierający litery alfabetu oraz piosenki tak do nich dobrane, aby w tytule bądź w tekście występował wyraz zaczynający się od głoski odpowiadającej opracowanej literze, by głoska ta często powtarzała się w tekście piosenki. Rytm piosenki jest odpowiedni do struktury znaku graficznego, jakim jest litera. Dzięki temu śpiewając piosenkę możemy jednocześnie odtwarzać kształt litery - kreślić literę skojarzoną z daną piosenką.
Litery alfabetu wprowadzamy w kolejności zgodnej z programem nauczania, opracowując je za pomocą technik właściwych dla metody "dobrego startu". Przebieg zajęć jest identyczny jak w ćwiczeniach ruchowo - słuchowo - wzrokowych metody "dobrego startu", lecz abstrakcyjny wzór zostaje zastąpiony znakiem graficznym głoski - literą.
Opracowanie litery w proponowany sposób stwarza okazję do polisensorycznego zapamiętania jej kształtu /za pomocą dotyku, ruchu, wzroku/ i skojarzenia jej z głoską. Szczególnie czynności ruchowe związane z odtwarzaniem litery gwarantują poprawne spostrzeżenie i utrwalenie jej obrazu wzrokowego oraz trwałe powiązanie z reprezentowaną przezeń głoskę. Jest to więc uczenie rozpoznawania liter, a zarazem przygotowanie do pisania. Takie ćwiczenia poszerzamy o ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia rozwijające słuch fonematyczny /np. wydzielanie głoski znajdującej się na początku, na końcu i w środku wyrazu, różnicowanie głosek zbliżonych fonematycznie/, ćwiczenia artykulacyjne /wybrzmiewanie głoski/.
Do opracowania "alfabetu piosenek" przechodzimy po zakończeniu cyklu ćwiczeń metodą "dobrego startu" i traktujemy jako jej kontynuację. Można go stosować podczas ćwiczeń korekcyjno - kompensacyjnych dla dzieci mających trudności w czytaniu i pisaniu. Szczególnie wskazane byłoby opracowanie tych liter, których dziecko nie potrafi zapamiętać lub, które ze sobą myli.